اعتکاف، گوشه خلوتی برای دلتنگی

ماه رجب به تعبیر پیامبر اسلام (ص) ماه خدا و ماه مهربانی است، تا مومنان با دل و جان و بریدن از دنیا به استغفار از درگاه کبریایی خالق خود را پاکیزه کنند و در دریای بیکران رحمتش سیراب شوند.

ماه رجب، به حق، ماه خدا و دروازه ورود به ضیافت‌های بزرگ الهی است؛ این ماه مبارک، با فضیلت‌های ویژه‌ای که در خود نهفته دارد، زمینه‌ساز ماه شعبان و ضیافت بزرگ ماه رمضان محسوب می‌شود.

رجب از ماه های بسیار باعظمتی است که رحمت بی پایان الهی همچون ابر بهاری در آن سرازیر می شود و اعمال آن از پاداش و ثواب های ویژه و مضاعفی برخوردار است، روزه، شب زنده داری، زیارت و دعا در این ماه، انسان را تا اوج سعادت سوق می دهد.

ماه رجب ماه گفت و گو با خدا

اگر چه اعمال معنوی با منابع دین اسلام در این ماه بیان شده و مناسک مختلفی چون روزه داری، استغفار، تلاوت قرآن، ادعیه مخصوص ماه، صدقه دادن توصیه شده اما مناسبت های ماه رجب هم از تنوع و جذابیت هایی سرشار از معنویت و بهانه ای برای گفت و گو با خدا برخوردار است.

در کنار ولادت ائمه اطهار(س)، لیلة الرغائب (شب آرزوها) با نماز مخصوص و ذکرهای یکتا پرستی و به سجده افتادن در بارگاه خداوند منان تا طلب حاجات و برآورده شدن آرزوها تا ۱۳ رجب که مصادف با ولادت امیر مومنان علی(ع) اوج فرصت بندگی است.

فرصتی تا بندگان مومن با اعتکاف سه روزه در مساجد و روزه داری به دور از تعلقات مادی و دنیوی با چشمانی اشکبار خاضعانه به عبادت و شب زنده داری بپردازند، لحظه های ناب استجابت در خانه خدا سعادتی است که نصیب معتکفان می شود.

اعتکاف سفری به درون خویشتن

اعتکاف، بیش از آنکه یک عمل عبادی باشد، یک سفر اختیاری به قلب خویشتن است؛ یک توقفگاه اضطراری در مسیر پرشتاب زندگی مدرن، سنت اعتکاف که از سالیان پیش تا کنون در بین مسلمانان وجود داشته است یک دعوت عملی به ترک موقت تعلقات است.

اعتکاف، اقامت در مسجد برای مدتی مشخص (دست‌کم سه روز) همراه با روزه است، ارکان این عبادت، ماندن در مسجد و روزه است و هیچ عبادت یا عمل خاص دیگری برای آن تعیین نشده است، با این حال، معتکفان بیشتر وقت خود را صرف انجام اعمال عبادی می‌کنند، نحوه اقامت یا خروج از مسجد، احکام و شرایطی دارد که در کتاب‌های فقهی، در باب اعتکاف بیان شده است.

اعتکاف زمان مخصوصی نیز ندارد، ولی در روایات بهترین زمان برای اعتکاف ماه رمضان، به‌ویژه دهه سوم آن بیان شده است، در ایران، از سال‌های نخست دهه ۸۰ شمسی، گرایش به اعتکاف در ماه رجب گسترش یافته و در ایام البیض (۱۳، ۱۴ و ۱۵) این ماه در اکثر شهرها و مساجد بزرگ این مراسم برگزار می‌شود، با توجه به اهمیت اعتکاف، کتاب‌هایی نیز به صورت مستقل درباره آن نوشته شده است.

اعتکاف بر دو نوع است، اعتکاف واجب که در این صورت شخص باید حتماً روزه‌دار باشد و اعتکاف مستحب که فرد بدون نذر یا عهد و قسم خود اقدام به این عمل بکند که در این صورت اگر تا سحر روز سوم در اعتکاف باشد، ادامه دادن آن تا آخر روز سوم واجب است و در صورت ترک آن، بر شخص واجب است که بعداً به جای آن معتکف شود.

اعتکاف دارای احکام مخصوص به این سنت است که در توضیح المسائل مراجع تقلید تشریح شده است.

اعتکاف وقفه ای مقدس در زندگی پرشتاب انسان ها

اعتکاف از عبادات مستحب است که به واسطه نذر، عهد، قسم و مانند اینها واجب می‌شود، اعتکاف شرعی آن است که فرد در مسجد به قصد قربت، توقّف و اقامت کند و احتیاط مستحب آن است که اقامت به قصد انجام اعمال عبادی مانند نماز یا دعا باشد.

بسیاری از بزرگان فلسفه اصلی اعتکاف را ایجاد یک “وقفه مقدس” در چرخه پرشتاب زندگی عنوان کرده اند تا انسان فرصت بازنگری در اعمال و نیات خود را بیابد، در این سه روز، معتکف با اقامت در خانه خدا (مسجد) و روزه‌داری، یک محیط کنترل‌شده و متمرکز بر عبادت را تجربه می‌کند.

این تمرکز عمیق، امکان استغفار از گناهان، پاکیزه ساختن روح و بازیابی آرامش درونی را فراهم می‌آورد تا با پاسخ‌گویی به نیاز عمیق فطری درون خود و ارتباط خالصانه با مبدأ هستی، از تعلقات دنیوی روح خود را بزداید.

اعتکاف فرصتی برای آرامش در مسیر بندگی

این ترک موقت، به انسان می‌آموزد که سعادت و آرامش وابسته به امکانات و آسایش‌های مادی نیست؛ بلکه در سادگی، بندگی و حضور قلب نهفته است که حکم یک دوره بازآموزی را دارد که قدرت اراده و خویشتن‌داری فرد را تقویت می‌کند و پس از پایان مراسم، معتکف با دیدگاهی روشن‌تر و قلب و روحی پالوده‌تر به زندگی عادی باز می‌گردد و آموخته‌های معنوی خود را در تعاملات اجتماعی به کار می‌بندد.

و در نهایت اینکه اعتکاف، فرصتی سه روزه برای «تنظیم مجدد» قطب‌نمای زندگی انسان مومن است، با وجود آنکه ارکان آن مبتنی بر اقامت در مسجد و روزه‌داری است اما اهمیت اصلی آن در ترک موقتِ تعلقات دنیوی است تا مومن بتواند با روحی آماده‌تر و قلبی پاکیزه، استغفار کرده و در دریای رحمت الهی غوطه‌ور شود.

آری این توقفگاه اختیاری، یادآور این حقیقت است که پس از بازگشت به هیاهوی زندگی، می‌توان بخشی از آن آرامش و خضوع کسب‌شده در خانه خدا را با خود به همراه برد و به این وسیله، مسیر بندگی و نزدیکی به ذات کبریایی را در طول سال تداوم بخشید.

ایرنا