حجت بقایی، مشاور تحقیق و توسعه و گزارشگر حوزه اقتصاد و صنایع – در دنیای تحقیق و توسعه، ما همواره به دنبال بهینهسازی سیستمها برای رسیدن به بالاترین کارایی با کمترین ضریب خطا هستیم. وقتی به کارنامه علمی و اجرایی مرحوم «دکتر ایرج توتونچیان» نگاه می کنیم، او را نه فقط یک استاد دانشگاه، که یک «طراحِ سیستم» مییابیم که تمام عمر خود را صرفِ مهندسیِ یک «اقتصادِ اخلاق مدار» کرد. او به دنبالِ ارتقایِ سیستم اقتصادی کشور به مدلِ «اقتصاد پاک» بود؛ مدلی که در آن، ربا و رانت، وصلههایی ناهمگون با پیکرۀ جامعه اسلامی باشند.
به عنوان کسی که سالها در حوزه صنعت و اقتصاد به رصدِ وقایع پرداختهام، فقدانِ دکتر توتونچیان را نه فقط یک ضایعه برای دانشگاه، بلکه شکستنِ قلمی میدانم که شهامتِ نوشتنِ حقایقِ تلخِ نظام بانکی ما را داشت. استاد توتونچیان، سردمدارِ مبارزه با «نظام ربوی» بود؛ او خوب میدانست که برای رسیدن به توسعه پایدار صنعتی و اقتصادی، نمیتوان از مسیرهای آلوده به ربا عبور کرد.
اما باید با نگاهی واقعبینانه اعتراف کرد که آرزوی بزرگِ استاد، یعنی پیادهسازیِ تمامعیارِ «اقتصاد پاک»، در پیچوخمِ ساختارهای بوروکراتیک و مقاومتهای سیستماتیکِ اقتصادی ما، به مقصد نرسید. ایشان با تمام توانِ علمی و اعتقادیش تلاش کرد تا «تئوری» را به «اجرا» بدل کند، اما افسوس که سیستم، آنگونه که باید، برای پذیرش این نسخههای اصلاحی آمادگی نداشت. شاید بتوان گفت «اقتصاد پاک»ِ توتونچیان، یک پروژه ناتمام است؛ نه به این دلیل که علمِ او ناقص بود، بلکه به این دلیل که ارادهای برای پذیرشِ تغییرات بنیادین در نظام بانکی و مالیِ کشور، در سطوح تصمیمگیر دیده نشد.
امروز که این اقتصاددانِ آزاده را بدرقه میکنیم، وظیفه ما در جبهه رسانه و مشاوره، زنده نگه داشتنِ روحِ این مطالبهگری است. ما میراثدارِ راهی هستیم که او آغاز کرد؛ مسیری که در آن «سلامت اقتصادی» بر «سودِ ربوی» مقدم است.
درگذشتِ دکتر توتونچیان، زنگ خطری برای تمامی کسانی است که معتقدند اقتصادِ ما نیازمندِ یک «بازمهندسیِ اخلاقی» است. یادش گرامی و راهش که همانا مسیرِ سلامت و پاکی در اقتصاد است، پررهرو باد.
